جهان كرده است و نسخهء مكمل آن توسط فناروزى به فارسى ترجمه شده و ظهيرى سمرقندى آن را آراسته است . از احوال ابو الفوارس فناروزى اطلاع چندانى در دست نيست جز اينكه به او رساله‌اى نيز در بازدارى نسبت داده‌اند . « 1 » ج - سندباد منظوم ازرقى هروى : « 2 » ازرقى هروى شاعر قرن ششم در ضمن قصيده‌اى در مدح ابو الفوارس طغانشاه بن آلب‌ارسلان سلجوقى گويد : شهريارا بنده اندر موجب فرمان تو * گر تواند كرد بنمايد ز معنى ساحرى هركه بيند شهريارا پندهاى سندباد * نيك داند كاندرو دشوار باشد شاعرى من معانيهاى او را ياور دانش كنم * گر كند بخت تو شاها خاطرم را ياورى « 3 » و معلوم است كه در وقت سرودن اين قصيده ، به دستور طغانشاه مشغول نظم كتاب سندباد بوده ، چنان كه در چكامهء ديگرى براى او مىگويد : بندهء مهر تو از جان خدمتى سازد همى * خرّم و زيبا و رنگين چون شكفته بوستان داستانى طرفه كز اخبار و از اشكال او * برگشايد طبع دانا را هزاران داستان از معانى اندرو پركنده لختى گفته‌ام * از ره فرهنگ و دانش از ره سود و زيان گر برو خُلق خداوند جهان فرمان دهد * بنده اندر دانش از انديشه بگذارم روان « 4 » رضا قلى خان هدايت با ذكر بيت زير از بوستان سعدى ، نوشته است كه سعدى مصراع دوم آن را از سندباد منظوم ازرقى هروى اقتباس كرده است :

--> ( 1 ) . بنگريد به مقالهء بعضى از كهنترين آثار نثر فارسى ، غلامحسين صديقى ، ص 101 . ( 2 ) . شرف الزمان ابو المحاسن زين الدين ابو بكر جعفر بن اسماعيل ورّاق هروى متخلّص به ازرقى . تاريخ رحلت وى را برخى در سال 526 و برخى در 527 ه آورده‌اند ( مقدمهء ديوان ازرقى هروى ، تصحيح سعيد نفيسى ، ص پنج ) احمد آتش در مقدمهء تركى سندبادنامه ، ص 11 مرگ ازرقى هروى را سال 465 ذكر كرده است . پدر ازرقى ( اسماعيل ورّاق ) معاصر حكيم ابو القاسم فردوسى بوده و استاد طوس چون به شهر هرات رسيده به خانهء او فرود آمده و شش ماه در آنجا زيسته است ( مقدمهء سندبادنامه ، على قويم ، ص 8 ) . ( 3 ) . ديوان ازرقى هروى ، تصحيح سعيد نفيسى ، صص 92 - 91 . ( 4 ) . ديوان ازرقى هروى ، تصحيح سعيد نفيسى ، ص 76 .